De wetenschap vs. alternatieve feiten?

Hoogleraar psychologie Denise de Ridder schreef op 12 september in de NRC over Dare to be Grey (‘Twijfel is wel een optie – nuances in een opgefokte wereld’). Dare to be Grey gaat natuurlijk over grijs durven zijn in verhitte tijden. Om nuances en grijstinten te erkennen en je daarvoor uit te spreken. Zij stelde daarbij de vraag: ‘Is grijs ook het juiste antwoord als het gaat om discussies over klimaatverandering en vaccinatie of andere kwesties waarbij de wetenschap zegt te beschikken over onweerlegbare gegevens terwijl mensen op social media losgaan met alternatieve feiten?’

Om grijs te kunnen zijn is twijfel een mooi instrument. Twijfel is nodig om nuances te kunnen onderscheiden, om een pas op de plaats te kunnen maken en te reflecteren op de eigen mening. Een mens die twijfelt is bereid zich te laten overtuigen door de mening van een ander. Het zorgt ervoor dat je open staat voor de argumenten en gevoelens van een ander en voor de feiten en het onderzoek die zij op tafel kunnen leggen. Maar grijs is meer dan enkel twijfel. Het is ook een middel om buiten schijnbare zwart-witte tegenstellingen te denken. Om jezelf af te vragen of een binaire tegenstelling wel het complete beeld van een discussie weergeeft.

Het is ook een middel om buiten schijnbare zwart-witte tegenstellingen te denken. Om jezelf af te vragen of een binaire tegenstelling wel het complete beeld van een discussie weergeeft.

Klimaatsceptici willen graag een binair beeld van de klimaatdiscussie schetsen. Zij stellen dat klimaatverandering een ‘links’ complot is, dat we ons nergens zorgen om moeten maken en dat fossiele brandstoffen goed zijn omdat ze voor rijkdom zorgen. Deze kleine groep weet blijkbaar zoveel aandacht op zich te vestigen dat zelfs academici gedwongen worden om hun zwart-wit frame over te nemen; Is er wel of geen door de mens veroorzaakte klimaatverandering? Daarmee ontstaat ook de perceptie van een strijd tussen ‘de wetenschap’ en ‘alternatieve feiten’.

Het klimaatvraagstuk afschilderen als slechts een debat tussen de wetenschap en ‘alternatieve feiten’ doet het fenomeen echter weinig eer aan. De discussie zou natuurlijk eigenlijk moeten gaan om de vraag hoe we dit probleem kunnen aanpakken en welke impact de oplossingen hebben op onze samenleving. Binnen dit frame zou niet de wetenschap, maar de klimaat fanatici recht tegenover de ‘alternatieve feiten’ staan. Deze fanatici willen de havens en kolencentrales zo snel mogelijk dicht hebben. Met acties, blokkades en verzet proberen zij te bereiken wat politiek Den Haag volgens hen niet lukt.

Beide groepen weten met radicale standpunten een groot podium te eisen voor hun visie maar zijn qua grootte binnen Nederland klein te noemen. Tussen deze twee groepen bevindt zich namelijk een veel grotere groep. Een groep die snapt dat Nederland erg rijk is geworden dankzij de enorme gasvoorraden onder de noordelijke provincies en weet dat Shell als multinational veel geld in het laatje brengt. Maar zij snappen ook dat klimaatverandering niet te ontkennen valt en dat de daarbij behorende stijging van de zeespiegel een enorme bedreiging vormt voor een laag gelegen land als Nederland. Natuurlijk zijn er binnen deze groep genoeg meningsverschillen over prioriteiten, belangen, en principes, maar desalniettemin wordt hier wel een constructief gesprek gevoerd.

Je kan niet verwachten dat mensen van de ene op de andere dag hun auto’s inruilen voor een elektrisch exemplaar..

In principe zou de gemiddelde wetenschapper zich in deze middengroep thuis moeten voelen. Natuurlijk zie je als klimatoloog het liefst dat iedereen direct overstapt op groene stroom en elektrisch gaat rijden.. Maar vraag het aan de socioloog of de econoom, en je ziet gelijk dat er meer aan de hand is. Je kan niet verwachten dat mensen van de ene op de andere dag hun auto’s inruilen voor een elektrisch exemplaar, dat iedereen een windmolen in hun achtertuin wilt hebben of dat wij onze elektriciteitsvoorziening kunnen ombouwen zonder dat het ten koste gaat van investeringen op gebieden als zorg, veiligheid of infrastructuur.

Vergeet je deze sentimenten mee te nemen in dergelijke discussies, dan loop je het gevaar dat mensen zich afsluiten voor wat je te melden hebt en dat ze gaan geloven in ‘alternatieve feiten’. Daarom valt juist hier voor de dialoog tussen wetenschap en samenleving nog een hoop winst te behalen. De welles-niet strijd met klimaatsceptici moet uiteraard gevoerd worden, en de aard van die strijd laat misschien niet veel ruimte voor grijs denken. Maar laten we niet vergeten dat het klimaatvraagstuk nog vele andere discussies kent. Deze discussies kunnen wij wel op een verstandige, inhoudelijke en grijze manier voeren.

– Jordy Nijenhuis is mede-oprichter van Dare to be Grey

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *